Ülkemizde Günebakan olarak da bilinen Ayçiçeği, ya da Latince bilinen adıyla Helianthus Annuus, genellikle çekirdekleri ve yağı için yetiştirilen bir sarı çiçekli tarım bitkisidir. Bu kullanım alanlarındaki vazgeçilmezliği sebebiyle ayçiçeği dünyada ve Türkiye’de en önem arz eden yağ bitkilerinden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ülkemizde daha çok Trakya Bölgesi’yle özdeşleşen ayçiçeğinin üstündeki çekirdekler de fabrikada işlenerek yemiş olarak değerlendirilir.

Buna rağmen ayçiçeğinin en yoğun kullanım şekli yağ formudur. Türkiye’de de genellikle bu şekilde kullanılmaktadır. Türkiye’nin yağlık ayçiçeği ekiminin ve yağ üretimimizin en az %70’i Trakya ve Marmara’da gerçekleşmektedir. Bu veriler ışığında Türkiye’nin kendi ayçiçeği ihtiyacını karşıladığı söylenebilir.

Peki ayçiçeğinin faydaları ve insan sağlığına olumlu etkileri nelerdir? Ayçiçeği yetiştiriciliğiyle alakalı detaylı bilgilere geçmeden önce ayçiçeğinin yararlarından bahsedersek bu ürünün ekimini yapıp yapmama konusunda aklınızda olan soru işaretlerinin giderilmesine yarar sağlamış olabiliriz.

Ayçiçeğinin Faydaları

Papatya ailesine ait olan ayçiçeği en çok yağı çıkartılan besin olmasıyla dikkati çekmektedir. E vitamini deposu olan ayçiçeğinin insan sağlığına pek çok faydası bulunmaktadır. Alternatif tıpta da kullanılan ayçiçeğinin çayı ve kremi de yapılmaktadır. Peki ayçiçeğinin faydaları nelerdir? Gelin birlikte göz atalım.

• Antioksidan içeriği sayesinde ayçiçeği bağışıklık sistemini güçlendirerek vücudu virüs ve bakterilerden arındırmaktadır.
• İçerdiği şeker, kan şekerine yönelik olumsuz bir etki oluşturmadığından dolayı şeker hastalarının da gönül rahatlığıyla tüketebileceği bir besindir.
• Barındırdığı yüksek miktardaki fosfor kemik ve kas sağlığına büyük faydalar sağlamaktadır.
• Ayçiçeğinin barındırdığı E vitamini vücut sağlığına önemli katkılar sağlamaktadır. Eksikliği durumunda ciltte deformasyonlardan saç dökülmesine pek çok şekilde kendini gösterebilen E vitamini için Ayçiçeği bir depo gibidir diyebiliriz.
• Sinir hücrelerini yenileyici özelliği, baş ağrısı, depresyon ve yorgunluk gibi durumları önleyici bir etkide bulunur.
• Sinir hücreleriyle birlikte beyin hücrelerini de yenileyen ayçiçeği hafızayı güçlendirerek beyin sağlığına da olumlu bir etkide bulunur.
• Üst solunum yolu hastalığı olarak ortaya çıkan yüksek ateş ve öksürük gibi problemlerin önüne geçer ve balgam oluşumunu engeller.
• Posalı bir besin oluşu hasebiyle bağırsakları temizler ve kabızlık gibi durumların oluşmasına mani olur.

Ayçiçeği Nasıl Yetiştirilir?

Dünyanın ve ülkemizin önemli yağ bitkilerinden olup çoğunlukla yağlık olarak yetiştirilen ayçiçeği tarımının dünya üzerindeki üretimi 23 milyon ton barajını aşmış vaziyettedir. Türkiye de bu noktada üretim ve ekim alanı anlamında ilk 10 ülke arasındadır. Peki ekonomik bir bitki olan ve çok uzun zamandır yetiştiriciliği yapılan ayçiçeğinin üretimindeki püf noktalar nelerdir?

Öncelikle ayçiçeğinin iklim ihtiyacıyla başlayalım. Ayçiçeği, 100 ile 150 günü bulan yetişme süresi boyunca 2600 – 2850 derecelik toplam toprak sıcaklığı ihtiyacı duymaktadır. Derin ve kazık kök sistemine sahip olması, diğer bitkilere nazaran kuraklık ve tuzluluk gibi etkilerden daha az zarar görmesine olanak sağlar. Her türlü toprakta yetişme kolaylığına sahip olmasına rağmen, toprak isteği olarak pH değeri 6.5 ile 7.5 arasında seyreden iyi drenajlı topraklar yetişmesi için çok daha uygundur.

Ayçiçeğinin çimlenmesi için toprağın en az 8-10 derecelik bir sıcaklığa sahip olması gerekmektedir. Bu nedenle genelde ülkemizdeki ekimi Mart ayının sonları ile Mayıs ayının ortaları arasında gerçekleştirilmektedir. Soğuğa da dayanıklı olan ayçiçeği, genellikle ilk donlardan 4-6 yapraklı devrelere kadar zarar görmemektedir, ancak ısının 4 derece altına düşmemesi gerekmektedir. Ayçiçeği bu durumda büyük zarar görebilmektedir.

Ayçiçeği ekileceği zaman ise ilk olarak dikkat edilmesi gereken husus iyi bir tohum yatağı hazırlanmasıdır. İyi bir tohum yatağı hazırladıktan sonra, hava akışlı taneyi tek tek bırakan yöntemle ekim yapılmalıdır. Ekim öncesinde yabancı ot ilaçlaması yapmanızda herhangi bir sıkıntı yoktur. Ancak bu durumda toprak iyice karıştırılmalı ve ekim öncesinde 2 gün beklenerek toprağın ilacı iyice yemesi sağlanmalıdır.

Bunun yanında yabancı otlarla mücadele için bitkiler 25-30 cm arasına ulaştığında çapa makinesi yardımıyla ara çapasının yapılması bitkinin sağlıklı gelişiminde faydalı olacaktır. Ayçiçeğinde problem yaratan yabancı otlar genellikle pıtrak, hardal, kaz otu, papatya ve sarmaşıktır.

Bunlarla beraber dikkat edilmesi gereken bir diğer önemli unsur hibrit seçiminde göz önüne alınacak kriterlerdir. Bu noktada üreticinin dikkat etmesi gereken ilk nokta tohumluğun fiyatı ve verim potansiyeli durumudur. Ekeceğiniz çeşidin ekim yapacağınız bölgede gözüken hastalıklara karşı tutumu da seçim sürecinde göz önünde bulundurmanız gereken noktalardan bir tanesidir.

Ekilecek olan çeşitlerin yüksek kaliteye ve yüksek bir çimlenme yüzdesine sahip olması, hastalıklardan ve yabancı otlardan korunmasının yüksek olması oldukça önemlidir. Çeşidin rüzgara dayanıklı bir sapa sahip olduğunu belirleyip, toprak analizinizi doğru ve güvenilir bir şekilde yaptırdıktan ve yörenize uygun verimli hibrit tohumluğunu seçtikten sonra artık ekim yapmak için hazırsınız diyebiliriz.

Yağışlardan sonra esen sert rüzgarların bitkilerde birtakım eğilmelere neden olduğu bilinmektedir. Özellikle uygun olmayan toprak ve iklimlerde iri tohumların tercih edilmesi dekara atılacak tohumluk miktarını arttırdığı için ek maliyet oluşturacağından tavsiye edilmemektedir. Bu nedenle orta büyüklükteki tohumlara yönelmeniz sizin açınızdan daha verimli olacaktır.

Yapılan birtakım araştırmalara göre sıra arası 70 cm olan ve sıra üzerinin de 30 – 35 cm’lik mesafeye sahip olduğu bir ekim sıklığı uygulanarak 4500 – 5000 arasında bitki adedinin yüksek verim ortaya koyduğu tespit edilmiştir.

Ayçiçeği topraktan yüksek miktarda beslendiğinden dolayı üst üste ayçiçeği ekimi toprağın besin değerlerini sekteye uğratacağından bundan kaçınılmalıdır. Bu yüzden genellikle, özellikle kurak alanlarda, tarımcılar tarafından buğday – ayçiçeği ekim sırası uygulanmakta ve tavsiye edilmektedir.

Pek çok bitki gibi ayçiçeğinin de düzgün gelişebilmek için 16 elemente ihtiyaç duyduğu bir gerçektir. Bu elementler arasında hayati olan hidrojen, oksijen ve karbon gibileri havadan edinen ayçiçeği bitkisi; azot, fosfor ve kükürt gibi elementlerin eksikliğini hissedebilir. Özellikle yoğun yağış alan bölgelerdeki topraklarda magnezyum, potasyum ve kalsiyum eksikliği görülebilmektedir.

Buna bağlı olarak, bu eksik elementler 8 kilogramlık saf azotlu gübrenin toprağa eklenmesiyle elde edilebilmektedir. Yine de toprağın sulu olduğu koşullarda bu miktarı arttırmak gerekebilir. Gübre uygulamasını toprağı iyi şekilde tahlil ettikten sonra yapmak büyük önem arz etmektedir. Aksi halde sıkıntı yaşam ihtimaliniz son derece yüksektir.

Ayçiçeği bitkisi kuraklığa dayanıklı bir bitki olarak suya o kadar da ihtiyaç hissetmez. Ayçiçeğinin gelişme dönemi sırasında ihtiyaç duyduğu su oranı yaklaşık 700-800 mm civarındadır. Bu nedenle eğer normal yağışlarla ihtiyaç arasında fark oluşursa, farkın mutlaka sulama suyuyla tamamlanması büyük önem taşımaktadır.

Ayçiçeğinin suya en çok ihtiyaç duyduğu dönem çiçeklenme dönemidir. Eğer ayçiçeğinizin çiçeklenme dönemine girdiği sırada bölgenizde yağış eksikliği varsa bu eksikliği sizin sulama yoluyla kapamanız gerekecektir. Özellikle sulanan alanlarda dekara verilen bitki sayısı ile gübre miktarını belli oranda arttırmak gelişimin verimini de yükseltme açısından faydalı sonuçlar doğuracaktır.

Ayçiçeği Hasadı

Ayçiçeği tablanızın arkası ve tabla kenarında bulunan yaprakların en az yarısı kahverengi renge dönüştüğünde; genellikle çiçeklenmeden 1 – 1.5 ay sonra ayçiçeği bitkileri fizyolojik erginliğe erişirler. Buna rağmen hasat yapabilmek için tüm yaprakların kahverengine dönmesi ve tanelerin nem oranının %10’un altına düşmesi muhakkak gereklidir.

Buğday hasadı sırasında kullandığınız biçerdöverlerinizi sadece tabla değişikliğiyle ayçiçeği hasadına da uygun hale getirebilirsiniz. Bu hasat toplama işlemi sırasında yaşanacak %3’lük bir hasat kaybı normal sınırlar içerisinde kabul edilebilir yalnız gereğinden fazla hızlı gidilmesi durumunda %15-20’lere ulaşan bir hasat kaybının söz konusu olabileceğini de unutmamak gerekir.

Zamanında yapılmayan hasat bazı çeşitlerde tane dökülmesine kadar gidebileceğinden ayçiçeği hasadını bekletmemek büyük önem arz etmektedir. Ülkemizde Mayıs ortasına kadar ekilen ekinler genelde Eylül ayı başlarında hasat edilebilmektedir. Bu da ortalama 130 günlük bir gelişme sürecine tekabül eder. Tabii bu periyodun uzunluğu mevsimsel durumlara, yağış ve nem oranına ve toprağın besin değeri durumuna göre değişiklik gösterebilmektedir.

Düzgün ve sıkıntısız bir depolama süreci için tanelerin nem oranının %10’un altında olması ve temiz olmaları gerekmektedir. Buna uyulmadığı takdirde hastalıklar ve zararlı faaliyetler toplanan ürüne büyük zararlar verebilme ve emeklerinizi heba edebilmektedir.

Verilen emeklerin boşa gitmemesi ve hasat edilen ayçiçeklerinin en doğru şekilde saklanarak üretime alınması için; tanelerin depolandığı alanlar sık sık havalandırılmalı ve taneler bu nedenle serin ve kuru koşullarda tutulmalıdır. Fazla miktarda tane çiçeği ve sap kırıntıları içerisinde bulunduran ambarların ayçiçeği yağı kalitesini oldukça düşürdüğü de muhakkak akılda tutulmalıdır.

Ülkemizde en çok tercih edilen tarım ürünü olan buğday dünyada da aynı unvanı kazanmayı başarmaktadır. Temel gıda malzemeleri arasında yer alan un ve buna bağlı olarak ekmek üretiminde buğday kullandığı için tüm dünyada yoğun bir şekilde buğday yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Birbirinden oldukça farklı iklim ve toprak koşullarında yetişebilen buğday ülkemizin birçok bölgesinde çiftçilerin geçim kaynağıdır. Tek yıllık bir bitki olan buğdayın yetiştiriciliğinde çok hassas davranılmasına gerek olmaz. Temel işlemler doğru bir şekilde yapılırsa verimli bir yetiştiricilik mümkün olmaktadır.

Yetiştiricilik ile uğramayan insanlar genellikle buğday çeşitleri hakkında bilgi sahibi değillerdir. Ancak buğday 3 temel gruba ayrılır ve her grupta farklı çeşitleri bulunur.

Buğdayın İklim İsteği

Dünyanın hemen her yerinde üretilebilen buğday genellikle serin ve ılık iklimleri tercih etmektedir. Kardeşlenme ve çimlenme dönemleri olarak isimlendirilen ilk dönemlerde buğday sıcaklardan hoşlanmamaktadır. Sıcaklıkların 5-10 °C aralığında, nem oranının %60’ın üzerinde olması durumunda buğday normal bir şekilde büyümeye devam edecektir.

Bir sonraki evresi olan sapa kalkma döneminde ise istediği sıcaklıklar 10-15 °C aralığına çıkarken istediği nem oranı minimum %66’dır. Buğday genellikle az ışık seven bir bitkidir. Çok yüksek ışık verimi düşürecektir.

Buğday yetiştiriciliği yıllık yağış miktarı 350-1150 mm. olan yerlerde muhteşem bir şekilde yapılabilmektedir. Alınan ürünün bol olduğu aralık ise 500-600 mm. aralığıdır.

Buğdayın Toprak İsteği

Buğday organik madde yönünden zengin olan toprakları sevmektedir. Killi, tınlı-killi ya da kumlu-tınlı toprak türleri buğdayın başarılı bir şekilde yetiştirilmesi için uygun olan toprak türleridir. Toprakların içerisinde kireç ve fosfor her zaman bulunmalıdır. Eğer bu maddeler yer almıyorsa gübreleme işlemleri ile bu maddeler toprağa kazandırılır.

Fosforlu gübre kullanımı ile zenginleşen topraklarda verim her zaman üst seviyede olacaktır. Organik madde yönünden fakir olan topraklarda buğday yetiştiriciliği yapılıyorsa ekmek ya da makarna yapımında kullanılan çeşitlerin tercih edilmesi gerekmektedir. Diğer buğday çeşitleri fakir topraklarda yetiştirilemez.

Toprağın derin olması da son derece önemlidir. Toprak hazırlığı dönemi geldiğinde derin toprak üzerinde yapılan işlemler ile en iyi şekilde buğday yetiştiriciliği yapılabilir.

Buğdayın Toprak Hazırlığı

Kuru bir bölgede toprak hazırlığı yapılıyorsa toprağın nadasa bırakılması uygun olacaktır. Buğday hasadı yapıldıktan sonra toprağa bir ürün ekilmez ve tekrar uygun dönemin gelmesi beklenir. Erken ilkbaharda pulluklu sürüm işlemi uygulanmalıdır. Sonbahar ayları geldiğinde de tırmık ile toprak tekrar buğday ekimi için hazır hale getirilir.

Su yönünde hiçbir sıkıntı yaşanmayan topraklarda ise buğdayın çapa bitkileri ile münavebeye girer. Münavebe olması nedeniyle hasat işleminden sonra hemen topraktaki bitki kalıntılarının temizlenmesi gereli olacaktır. Temizlenme işlemine alternatif olarak özel ekipmanlar ile çok küçük parçalara dönüşecek şekilde kırılıp toprağa da katılabilmektedir. Sonbaharda tırpan ile yeni ekime hazır hale getirilir.

Buğday Ekim İşlemleri

Buğdayın ekim işlemleri çok zor değildir ve bu sebeple buğday en çok üretilen tarım ürünüdür. Tabi ki talebin yüksek olmasının da bunda etkisi oldukça fazladır. Ülkemizde 15 Ekim – 15 Kasım tarihleri arasında buğday ekimi yapılmalıdır.

Ekim işleminde geç kalınması verimi son derece olumsuz etkiler. Hem kışlık hem de yazlık buğday geç ekimlerden etkilenmektedir. Günlük sıcaklık değerlerinin 5-8 °C aralığında olduğu dönemlerde ekim işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

Kışlık buğdayın 5-8 cm derinlikle ekilmesi gerekir. Bu derinlik bitkinin gelişimi için en uygun seviyedir. Hazırlanan tohum yatağı kuru koşullarda 15-17 kg/da tohumu kaldırabilir. Sulu koşullarda bu değer 13-15 kg/da seviyesine gerilmektedir. Ekim işlemi yapılmadan önce tohumların cıvalı ilaçlar ile ilaçlanması şarttır.

Buğday Gübreleme İşlemi

Buğday yetiştiriciliğinde gübreleme işlemleri çok önemli bir yer tutar. Bu işlemlere başlanmadan önce toprak analizinin başarılı bir şekilde yapılması gerekmektedir. Ufuk Tarım gibi profesyonel ve tecrübeli firmalar toprak deneylerini gerçekleştirerek torağın ihtiyaç duyduğu gübre miktarını belirlemektedirler.

Kuru topraklarda 6-8 kg/da azotlu, 9 kg/da fosforlu gübre kullanılması gerekmektedir. Sulu koşullarda 16 kg/da azotlu, 13 fosforlu gübre kullanımı söz konusu olur. Ekim işlemleri sırasında azotlu gübrenin yarısı, fosforlu gübrenin tamamı kullanılmaktadır. Kardeşlenme başlangıcında kalan azotlu gübre verilmelidir. Azotlu gübreler toprak yüzeyine verilirken fosforlu olanlar banda verilmektedir.

Buğday Sulama İşlemleri

Sapa kalkma, süt olum ve başaklanma dönemleri buğdayın suya en fazla ihtiyaç duyduğu dönemlerdir. Sapa kalkma aşaması Mart sonunda, başaklanma Nisan ayının başında, süt olumu ile Mayıs ayında gözlemlenmektedir. Bu üç dönemde de buğdayın sulanması gerekli olur.

Su sıkıntısı olan bölgelerde sulama 2 defa yapılabilecekse başaklanma ve süt olumu dönemleri tercih edilmelidir. Sulamanın 1 defa yapılacağı sıkıntılı bölgelerde ise süt olumu döneminde sulama işlemleri gerçekleştirilmelidir.

Ekim aylarının çok kurak geçtiği dönemlerde sulama işlemlerinde bu aylarda başlanmalıdır. Toprakta nem yetersiz ise Ekim ayında yapılan sulamalar ile toprağın nem kazanması sağlanmaktadır. Topraktaki nemin kontrolü için demir çubuklar kullanılabilir. Eğer demir çubuk rahatlıkla 30-40 cm. toprağa giriyorsa nem oranı yeterli görülmektedir.

Buğday Hasat İşlemleri

Buğday hasadı biçerdöver, orak ve tırpanla gerçekleştirilmektedir. Hasadın ne zaman yapılacağına karar verilirken dane dökme, ürünün su oranı ve makinelerin kullanılabilirliği önemli etmenlerdir. Eğer hasat işlemlerinde biçerdöver kullanılacaksa hasat işlemleri nispeten biraz daha geç yapılır.

Biçerdöverler ile hasat işlemi yapılırken üründeki dane su oranı %13-15 seviyesinde olmalıdır. Hasat işlemleri çok erken yapılırsa hala saplar nemli kalacaktır. Sapların nemli kalması biçerdöverin sağlıklı bir şekilde çalışmasına engel olur. Ayrıca danelerin ayrılması da güçleşecektir.

Hasat işlemine geç kalınırsa dane düşme miktarı yükselmektedir. Bu durum elde edilen ürün miktarının azalması anlamına gelir. Makarnalık buğday çeşitlerinin hasat işlemleri gecikirse danelerin parlaklıkları düşer ve ürün kalitesizleşmiş olur.

Pamuk, ya da Latince bilinen adıyla Gossypium Hirsitum, ebegümecigiller familyasına ait olup anavatanı Hindistan olan bir tür bitkidir. Yapılan çeşitli araştırmalar bundan 7000 yıl kadar öncesinde Hindistan – Çin bölgesinde çeşitli pamuk türlerinin tarımının yapıldığını ortaya koymuştur. 

Pamuk bitkisi kök, sap, yaprak, çiçek ve tohumdan oluşan bir bitkidir. Türüne göre 60 ile 120 cm arasında olabilen pamuk, ağaç halinde 5-6 metre boylarına ulaşabilir. Pamuğun 30-100 cm derinliğe ve 60 – 80 cm kadar yanlara uzanan kazık köklerine sahip olduğu bilinmektedir.

Koşulların uygun olması halinde boyu 1.5 metreye kadar ulaşabilen kökleri bulunan pamuğun özellikle Afrika’da çok yıllık ağaç şeklinde olan çeşitleri de mevcuttur. Gövdesi dik, tüylü ve dallanmış olan pamuğun yaprakları da uzun saplı ve parçalıdır. Pamuk meyvesi olgunluk döneminde bazı durumlarda açılıp bazı durumlarda kapalı kalan ve göz sayısı 5’e kadar çıkabilen bir kapsül olarak tarif edilebilir.

Pamuk Çeşitleri

Dışarıdan bakıldığında tek tipmiş gibi gözükse de, pamuğun da pek çok türü mevcuttur. Türkiye özelinde değerlendirmek gerekirse, ülkemizde genel olarak orta lifli pamuklar kullanılmaktadır. Bunlardan en yaygın olanlarını sıralayalım.

• Diamond
• BA308
• Beyaz Altın 119
• Julia
• Gloria
• Lydia
• Lima
• Çukurova 1518
• Nazilli 87
• Maraş 92
• Ege 7913 Carmen

Pamuğun Faydaları

Pek çok alanda pek çok şekilde kullanılabilen pamuğun faydaları da oldukça fazla. Dünyada pamuk üretiminde Çin, Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri, Pakistan, Brezilya ve Özbekistan’dan sonra en büyük üretici olan ülkemiz pamuğa ulaşım kolaylığıyla bu yararlardan faydalanma noktasında en şanslı ülkelerden bir tanesi.

Gelin nasıl yetiştirildiğiyle alakalı detaylara geçmeden önce, birlikte pamuğun faydalarına göz atalım.

• Pamuğun ateş düşürücü bir etkisi vardır
• Kabızlığı giderir
• Regl dönemlerini düzenleyici etkisi vardır
• Cildi yumuşatmaktadır
• Kas gevşeticidir
• Kan dolaşımını hızlandırır
• Hazımsızlığı gidererek sindirime yardımcı olur
• Bağırsak çalışmalarını düzene sokar
• Açık yaraları hızlıca kapatır

Pamuk Yetiştiriciliğinin Püf Noktaları

İnsan yaşamındaki yeri ve faydaları sayesinde hem dünya hem de Türkiye ekonomisinde büyük yer kaplayan pamuğun yetiştiriciliği her geçen yıl daha da önem kazanır bir hale gelmektedir. Bu nedenle bizler de, pamuk yetiştiriciliği yapmak isteyen tarımcılara rehber olması amacıyla bu yazıyı hazırladık.

Pamuk yetiştiriciliğinde göz önüne almanız gereken ilk şey pamuğun sıcağı sevdiğidir. Buna bağlı olarak pamuk genellikle sulu ortamlarda yetiştirilen bir bitki olarak öne çıkmaktadır. 120 ile 200 gün arasında değişen büyüme süresinin kesinlikle don geçirilmeden atlatılması büyük önem taşımaktadır. Ortalama ısının 15 dereceden az olduğu yerlerde pamuk yetiştirilemeyeceği bilinmelidir.

Bunlarla birlikte bitkinin su ihtiyacı da bölgenin sıcaklık seviyesine göre artmaktadır. Ne kadar sıcak bir bölgede yetiştirme yapıyorsanız bitkinizin o kadar suya ihtiyacı var demektir. Bu sebeple normal yağışla elde edilemeyen su miktarı muhakkak sulama yoluyla kapatılmalıdır.

Pamuğun toprak isteği ise süzek ve alüvyal topraklar olarak öne çıkmaktadır. Buna rağmen pamuk, pH değeri 6.5 ile 7.5 arasında değişen orta dereceli topraklarda da yetişme kabiliyeti gösterebilmektedir.

Bu noktalara dikkat ettikten sonra değineceğimiz kısım pamuğun yetiştirme teknikleridir. Burada bilinmesi gereken nokta pamuk tarımında ekim nöbetinin mutlaka gerekli olduğudur. Pamuk ekiminin yapılmadığı yıllarda tarlada bulunan diğer bitki türünden pamuk kadar bir gelir sağlayabilme, toprağın iyi tesviye edilememesi ve kış yağışları gibi etkiler ekim nöbetini güçleştiren ve dikkat edilmesi gereken etmenler arasındadır.

Tarım yaptığınız bölgenin toprak özelliklerine, iklimine ve pazar durumuna bağlı olarak pamukla yapılacak ekim nöbetine baklagiller, patates, hububat, yer fıstığı, mısır, çeltik ve yem bitkilerinden biri veya birkaçı girebilir.

Pamuk tarımına başlamadan önce toprak hazırlığını doğru şekilde yapmanız da büyük önem taşımaktadır. İlk etapta toprağın 25-30 santimetrelik derin sürüm ile alt üst edilmesi gerekmektedir. Derin sürüm, topraktaki yabani köklerin imhasını, bitki artıklarının toprağa karışarak organik madde oluşturabilmesini, toprağın havalanmasını, toprağın gözenekliğinin ve ve su tutma kabiliyetinin artmasını ve mikroorganizma faaliyetlerinin artmasını sağlayarak toprağın daha verimli hale gelmesini sağlayarak daha kolay bir işleme sürecine ön ayak olur. Bunun yanında pamukta toprak hazırlığı öncesinde ekilen ön bitkinin çeşidine göre en az 1 yıl öncesinde yapılmalıdır.

Pamuk Hasadından Sonra Toprak Hazırlığı: Pamuk hasadını takiben pamuk bitkilerinin sapkeserlerle küçük parçalara kesilmesi ile birlikte tarla 25-30 cm’lik derinlikte sürülür.

Buğday Hasadından Sonra Toprak Hazırlığı: Ektiğiniz ön bitki buğdaysa, buğday hasadını takiben tarla anız tavında iken derin sürüm yolu ile toprak hazırlığına başlanmalıdır. Bu başlangıcın ardından son baharda ilk yağışın düşmesiyle birlikte toprağın tava gelişiyle 10 – 15 cm’lik derinlikte sürüm yapılmalıdır. Bu sürüm sayesinde arta kalan kesekler parçalanır ve dış devresinde oluşan otlar imha olur. Bu işlemden sonra tarlayı doğru şekilde ekime hazırlamak da oldukça önemlidir. İyi bir tohum yatağının hazırlanması için 2-3 tapanın çekilmesiyle toprağın bastırılması gerekmektedir.

Pamuk yetiştiriciliğinde bir diğer önemli unsur ekim zamanını doğru ayarlamaktır. Yazımızın önceki kısımlarında belirttiğimiz şekilde iyi olarak hazırlanmış normal tavlı bir toprağın sabah 8’deki ısısı 15 dereceye ulaşmışsa ve önünüzdeki 4-5 gün için normal bir hava seyri tahmin ediliyorsa ekim yapmak için doğru zamandasınız demektir. Hatta bu fırsatı kesinlikle kaçırmamanızı tavsiye ederiz.

Genelde belirttiğimiz koşulların sağlanması ilkbaharı bulduğundan, pamuk ekim devresi genelde 20 Nisan ile 15 Mayıs arası olarak işlenmektedir. Bu hava ve toprak şartlarını sağladıktan sonra ekimin genellikle mibrezle ve sırayla yapıldığı bilinmektedir. Genel olarak sıra arasının 60 – 80 cm bırakılması makbuldür. Buradaki önemli ayrıntı, çapalama ve bakım işleri makinelerle yapılacaksa bu aralığın 65 ile 70, hayvanlarla yapılacaksa 50 ile 60 arasında olması gerektiğidir.

Dekar alana atılacak olan 5-6 kilogramlık tohum sizin için yeterli olacaktır. Bunlarla birlikte, pamuk tohumunun derine ekilmemesi gerekmektedir. Pamuk için ideal ekim derinliğinin 4 ile 5 santim olduğu bilinmelidir. Çok derine ekim yapılması halinde çimlenme azalma gösterecektir. Buna rağmen toprağınız hafifse, tavın çabuk kaybolma riskinden ötürü biraz daha derine ekim yapabilirsiniz. Ağır topraklarda ise ekimin kesinlikle yüzeye yakın şekilde yapılması gerekmektedir.

Pamukta Gübreleme, Sulama ve Bakım

Ekiminizi gerçekleştirdikten sonra bitkinizin doğru ve verimli bir şekilde gelişebilmesi hem mevcut hem de gelecek hasatlarınız için önem taşımaktadır. Bu nedenle ekimden sonra bitkinize yapacak olduğunuz bakımlarda doğru metotları izleyip uygulamanız bitkinizin ve dolayısıyla sizin yararınıza olacaktır.

Çoğu bitkinin kendine has yetiştirme tarzlarının olduğunu siz de biliyorsunuz. Buna bağlı olarak pamuğun da gübrelenmesi, sulanması ve bakımı noktasında kendisine has çeşitli ihtiyaçları ve püf noktaları mevcuttur. Dilerseniz bu püf noktalara ve nasıl uygulanacaklarına pamuğun nasıl gübrelenmesi gerektiği konusuyla başlayalım.

• Gübreleme

Öncelikle pamuk üzerinden arzu edilen verimin sağlanabilmesi için pamuğa dengeli ve yeterli bir gübrelemenin yapılması şarttır ve büyük bir gereklilik taşımaktadır. Bu noktada sizlerin de aşina olduğu iki suni gübre çeşidinin pamuğa uygulanması konusunda çeşitli noktalar mevcuttur.

Öncelikle azotlu gübre pamuğa zamanında ve doğru şekilde verildiği takdirde pamuğun verimini ve kalitesini kesin olarak arttırmaktadır. Azotun eksik olması pamuğun boylanması düşer, dallanması azalır ve çiçek ve meyve adedinde büyük bir düşüş meydana gelir. Bununla birlikte bitkinin rengi açık yeşil bir hal almaya başlar ve yapraklardaki damarların aralarının sarardığı gözlemlenir.

Tüm bu olumsuz etkilerden korunmak için toprak tahlilinin yapılması ve buna uygun şekilde gübrelemenin gerçekleştirilmesi gerekir. Azotlu gübre uygulaması genel olarak dekar alana toplam 30 kg olan, 20-20’lik kompoze gübrenin pamuk mibzeriyle ve ekim yoluyla banda verilmesi suretiyle gerçekleştirilir.

Bu uygulama sayesinde pamuk için gerekli olan fosforlu gübrenin tamamı ve azotlu gübrenin yarısı verilmiş olur. Bunun yanında pamukta çiçeklenmeye ön ayak olan fosfor, toprak tarafından tutunduğundan dolayı yıkanma tehlikesi yaşamaz. Bitkinin fosfor ihtiyacı bu noktada tespit edilmeli ve fosforlar dekar alana 7 kg’lık saf madde olarak verilmelidir.

• Sulama

Gübrelemenin ardından dikkat edilmesi gereken nokta ise sulamadır. Pamuktan adedi bol ve verimi yüksek bir hasat sağlanabilmesi için sulamanın doğru şekilde ve çok dikkatli bir biçimde yapılması elzemdir. Bunun gerçekleştirilebilmesi için de bitkinin ve toprağın özelliklerini çok iyi bilmek; sulama aralığı, sulama zamanı, sulamada verilecek su miktarı ve sulama yöntemi gibi noktalarda kesinlikle tereddütte olmamak gerekmektedir.

Bitkinin 180 santimetreye kadar inebildiğinin ancak kök gelişiminin 20 – 60 cm derinlikteki toprak tabakasında gerçekleştiğinin bilinmesi doğru sulama yönteminin bulunması için aklımızda tutmamız gereken ilk bilgi olarak karşımıza çıkıyor. Buna bağlı olarak pamuğun yıl boyu ihtiyaç duyduğu suyun %60’ını 60 cm’lik kısımdan aldığını da bilmemiz gerekir. Bu yüzden ilk devrelerde verilecek su miktarının az olup, verilen su miktarının zamanla ve kademe kademe artış göstermesi en sağlıklı olanıdır.

Bu noktada sulamanın erken yapılması pamuğun gelişimini engelleyip tarak ve çiçek oluşumunu azaltacağı gibi geç yapılması da bitki gelişimini durdurur. Bu durumda doğru sulama zamanını tespit edebilmek çok önemlidir. Bu tespit de bitkinin görünümüne bakılarak yapılabilir. Gelişimin yavaşlaması ve olgun yaprakların kirli açık yeşil bir hal almasının yanı sıra yaprak ısısının artıp çiçek adedinin azalması ve yapraklardaki pörsümenin sabah saatlerinde de gözlemlenebilmeye başlamasıyla sulama zamanının geldiğini anlayabilirsiniz.

İlk sulama bölgenize de bağlı olarak mümkün olduğunca geciktirilmeli ve ekimden 40-45 gün kadar sonra yapılmalıdır. Bu da genellikle haziran ayı başına denk gelir. Bunun yanında kozaların olgunlaşma döneminde yapılacak sulamalara da oldukça dikkat etmek gerekir. Bu sulamalar abartısız ve sadece kozanın beslenmesini sağlayacak ölçüde olmalıdır.

Pamuk bitkisinin sulamasına kozalarının %10’u açtığında artık devam etmemek gerekmektedir. Bu da genel olarak aşağı yukarı eylül ayı başlarına tekabül etmektedir. Pamuk sulamasında toprağın doyurulması gereken alanı ilk 90 santimetrelik alandır. Pamukta özellikle tercih edilen ve yararlı olan sulama metotu, karık usulü sulama metodudur.

• Bakım

Gübreleme ve sulamanın ardından pamuk yetiştiriciliğinde pamuğun bazı bakım işlerinin doğru şekilde yapılması da büyük önem arz etmektedir. Bu noktada tarlaya atılan fazla tohum nedeniyle oluşabilen bitki fazlalığının sıra üzerinde belli aralıklar oluşturularak azaltılması işlemi olan seyreltme işlemi uygulanmalıdır.

Bu seyreltme işlemi sırasında zayıf veya hastalıklı bitkiler kökleriyle birlikte çıkarılmalı, buna rağmen pamuk bitkileri ise aynı mesafede bırakılmalıdır. Bu mesafe genellikle 10-15 cm arasında değişmektedir ama bu mesafeyi ayarlarken bölge şartlarına dikkat etmeniz çok önemlidir. Seyreltme zamanını iyi ayarlamak da büyük önem taşır. Erken yapılan seyreltme toprak zararına ve kurtlanmaya sebep olabilmekte birlikte geç yapılan seyreltme ise bitkinin gelişimini önleyerek kök sisteminin büyük zararlar görmesine sebebiyet verebilir.

Pamuğun çıkışından itibaren ise yabancı otların yok edilmesi için sürekli olarak bu yabancı otlarla mücadele edilmesi gerekir. Bunun yanında tarlanızın otlanma durumuna göre pamuğa bir veya iki defa el çapası uygulanması gerekir. Traktörün sıra aralarına girme zamanı gelinceye kadar ise, sulamanın ardından toprak tava geldiğinde traktörle 1-2 çapalama işlemi yapılabilir.

Çapalamanın ve elle mücadelenin yetmediği noktalarda bitkinizin bakımı için ilaçlı mücadele de uygulayabilirsiniz. Bu noktada yabani ot ilacını ekimden 3-5 gün önce veya sizin durumunuza göre ekimden hemen sonra uygulayabilirsiniz. Ekimden önce veya hemen peşine uygulanacak olan ilaçlar dar ve geniş yapraklı tek yıllık otları yok ederken, ekimden sonra kullanılan ilaçların genel olarak çok yıllık otları kontrol altına aldığını bilmek gerekir.

• Hasat

Tüm bu işlemleri uyguladınız, püf noktalara dikkat ettiniz ve sonunda hasada hazırsınız… Pamuk hasadı ülkemizde genel olarak Eylül ayı ortalarında başlar ve Ekim ayının sonuna kadar da sorunsuz şekilde devam eder. İkinci el toplaması ise ekim ayı içerisinde yapılabilmektedir. Eğer tarlanız %60 oranında koza açmışsa, birinci el hasada girişebilirsiniz demektir. Bu noktada kütlü denilen çekirdekli pamukların lifleri, çekirdeklerinden çırçır gibi çeşitli makineler yardımıyla ayrılarak işlem tamamlanır.

Protein açısından zengin olan baklagiller araştırıldığında karşımıza direkt olarak nohut çıkacaktır. İçerisinde yer alan proteinin yanı sıra demir, çinko, magnezyum ve fosfor da barındırmaktadır. Özellikle kış yemeklerinde muhteşem lezzeti le kendisine yer bulan nohut herkes tarafından sevilen baklagiller arasında sayılabilir.

Baklagiller ailesinin protein deposu olan nohut dünyanın birçok farklı bölgesinde yetiştirilmektedir. Ülkemizde de nohut yetiştiriciliği birçok insanın geçim kaynağıdır. Farklı iklimlerde ve toprak yapılarında yetişme özelliği bulunduğundan rahatlıkla yetiştiriciliği yapılabilir.

Nohut yetiştiriciliğinden toprak hazırlama aşamasından sulamaya, gübrelemeden hasada kadar işlemlerin tamamı çok büyük bir öneme sahiptir. Aşamalar ne kadar doğru bir şekilde uygulanırsa alınan verim o seviyede yüksek olacaktır.

Nohutun İklim İsteği

Nohut tohumları genellikle sıcak bölgeleri tercih etmektedir. Çok kurak bölgelerde büyümeyi tercih etmez. Tohumların çimlenebilmesi için sıcaklıkların 15-30 °C aralığında seyretmesi gerekmektedir. En uygun çimlenme sıcaklığının kaç olduğu sorusuna 20 °C olarak cevap verilebilir.

Nohut çeşitleri yapısına göre 5 cm. kar örtüsü altında -29 °C, kar örtüsü olmadan -13 °C sıcaklığa dayanabilmektedir. Tüm nohutlar için bunu söylemek oldukça zordur.

Nohutta vejetatif gelişmenin erken döneminde istenen sıcaklıklar geceleri 21-24 °C, gündüzleri ise 29-30 °C arasında değişmektedir. Bitkinin gelişmesi ve çiçeklenme dönemine girmesi sonrasında ise geceleri 18-21 °C, gündüzleri 26-29 °C sıcaklık isteği ortaya çıkmaktadır.

Nohutun Toprak İsteği

Nohutun toprak isteği son derece geneldir. Birçok farklı toprak türünde rahatlıkla nohut yetiştiriciliği yapılabilir. Yalnızca çok fazla su tutan ya da kum oranı çok yüksek olan topraklarda gelişmesi mümkün olmaz.

Tuzlu topraklara karşı dayanıklı bir üründür. Bu özelliği bakımında diğer baklagillerin her zaman önünde yer almaktadır. Tuzlu toprakların ıslah edilmesi aşamasında nohut rahatlıkla kullanılabilen bir ürün olarak gösterilir.

Kireçli topraklarda yetiştirilirse taneleri daha sert bir yapıda olacaktır. Toprağın kalsiyum yönünden çok zengin olması durumunda nohut olumsuz etkilenecektir. Yüksek kalsiyumlu topraklarda yetiştirilen nohutlar çok daha zor pişmektedir.

Toprakta istediği pH değeri 6-9 arasındadır. Oldukça geniş bir aralık verilmesi nohudun ne kadar dayanıklı olduğunu ortaya koyan etmenlerden bir diğeri olarak gösterilebilir. Nohut tohumlarının çimlenmesi isteniyorsa tarla kapasitesinin %15’in altında olması gerekmektedir.

Nohut İçin Toprak Hazırlığı

Nohutta ekimden önce çok ince bir tohum yatağının hazırlanmasına gerek yoktur. Toprağın ihtiyacı olan işlem derin sürüm işlemidir. Ülkemizin nohut yetiştiriciliği yapılan bölgelerinin tamamında kışlık tahılların hasat işleminin yapılmasının ardından nohut için toprak hazırlığına başlanır.

Toprak hazırlığı sonbahar aylarında ilk yağmurlardan önce pullukla 15-20 cm. derinlikte ilk sürüm işleminin yapılmasıyla başlar. Bunun sonrasında ilkbahara kadar beklenmesi gerekecektir.

Ekimden önce ikinci bir toprak işlemesi yapılmalıdır. Toprak tava geldiği gibi Mart ayının ilk haftasında kültivatör ve tırmık ya da diskaro ve tırmık kullanılarak 10-15 cm. derinlikten toprak işlenir. Bu işlem sonrasında oldukça düzgün bir tohum yatağı hazırlanmış olacaktır.

Su miktarının düşük olduğu bölgelerde toprak hazırlığı yapılıyorsa çok daha dikkatli davranılması gereklidir. Yapılan bu işlemlerde toprağın su kaybına sebebiyet verilirse süreç olumsuz bir şekilde etkilenmiş olur.

Nohut Gübreleme İşlemi

Baklagiller her zaman azot ihtiyacı duyan ve bu ihtiyacı köklerindeki bakteriler sayesinde karşılayan ürünlerdir. Nohut da bu kategoride yer alan ürünlerden bir tanesidir. İlk defa nohut yetiştiriciliği yapılacaksa havanın serbest azotunu alabilmek için bu bakterilerin bitkiye kazandırılması gerekir. Bu da aşılama işlemi ile gerçekleşmektedir.

Uzun süredir nohut yetiştirilen bölgelerde bitkinin ihtiyaç duyacağı azotun tamamen bakteriler sayesinde karşılanacağı düşünülebilir. Ancak bu doğru bir kanı olmaz. Bakteriler belirli bir dönemden sonra azotu bitkiye kazandırmaya başlarlar. Öncesinde gerekli duyulan azot için 2-4 kg/da saf azotun kullanımı gerekli olacaktır.

Kök sisteminin ve bitkinin olgunlaştırılmasının hızlı bir şekilde gerçekleşmesi isteniyorsa 6-8 kg/da P2O5 verilmesi gerekir. Gübreleme işlemleri yapılırken bünyesinde %18 azot ve %46 P2O5 içeren diamonyum fosfat gübresinin kullanımı doğru olur. Böylece nohudun ihtiyaç duyduğu her iki madde de başarılı bir şekilde karşılanacaktır.

Nohutun Ekim Zamanının Tespiti

Nohutta ekim zamanı sıcaklıklara göre belirlenmektedir. Ülkemizin farklı bölgelerinde yetiştiriciliği yapılan nohut genellikle Şubat ayının ortası ile Nisan ayının ortasındaki süreçte ekilmektedir. Ekim işleminin ilkbaharın son donlarından 10 gün önce yapılması önerilir.

Orta Anadolu bölgemizde ekim işlemlerinin ilkbahar aylarında yapılması gerekli olur. Aksi halde ciddi hastalıklar ortaya çıkabilir. Ancak verimin iyi düzeyde olabilmesi için ilkbaharda olabildiği kadar erken ekimlerin gerçekleşmesi gerekir.

Ilıman iklime sahip olan bölgelerimizde ise Şubat aylarında ekim işlemleri gerçekleştirilebilir. Böylece nohuttan çok üst seviyede bir verim almak mümkün olacaktır.

Nohut Ekim İşlemi

Nohut ülkemizde serpme ekim yöntemiyle ekilmektedir. Serpme ekim yöntemi daha fazla nohut tohumu kullanılmasına sebep olur. Bazı bölgelerimizde nohut yetiştiriciliği yapılırken sabah çizgisine nohut ekimi yapılır.

En uygun olan ekim işlemi ise mibzerle ekimdir. Mibzerle ekimde tohumlar belirli bir sırada ve aralıkta ekilir. Sıraya ekim işlemini gerçekleştirebilecek olan mibzerler genellikle fasulye ya da mısır mibzerlerinin değiştirilmesi ile elde edilen mibzerlerdir.

Nohut yetiştiriciliğinde en uygun ekim sıklığı Orta Anadolu bölgesinde yakalanır. Metrekareye 100 bitki sığmaktadır. Güney Marmara bölgesinde 40, Ege Bölgesi’nde ise 50-75 arasında bitki sığmaktadır.

Ekim işlemlerinde sıra arası ot kontrolünün çapa makinesi ya da elle yapılacak olmasına göre değişir. Eğer makine ile yapılacaksa sıra arası 45 cm. olarak belirlenmelidir. Bu aralık elle ot kontrolü yapılacaksa 30-35 cm. seviyesine geriler.

Ekim derinliği her zaman 5-6 cm. olmalıdır. Ekim işlemi 10 cm derinlikte uygulanırsa çiçeklenme zamanı gecikecektir. Bu durumda meyve ve çiçek miktarı düşer.

Nohut Bakım İşlemleri

Nohut yetiştiriciliğinde karşılaşılan en büyük problemlerin başında yabancı otlar gelmektedir. Nohutta ekim geç ilkbaharda yapılmışsa yabancı ot problemi çok fazla sorun yaratmaz. Çıkan otlar rahatlıkla elle temizlenebilir.

Ekim işlemi erken dönemde yapılırsa verim çok yükselirken yabancı ot problemi de artacaktır. Bu durumda yabancı ot kontrollerinin düzenli yapılması ve otların nohuttan uzaklaştırılması gerekmektedir.

Nohudun bakım işlemlerinde sulama da önemli rol oynar. Ülkemizde genellikle kuru da yetiştirilen ürünlerden bir tanesidir. Kurak koşullarda sulama işlemleri yapılırsa ürün garanti altına alınmış olur. Su eksikliği çekmeyeceği kesindir.

Son dönemde yapılan araştırmalar nohudun 3 defa sulanmasının verimi önemli oranda arttırdığını göstermektedir. Sulama işlemleri çiçeklenme başlangıcında, bakla bağlama başlangıcında ve tane doldurma evresinde yapılmalıdır.

Nohutun Hasat ve Depolama İşlemleri

Hasadın doğru zamanda yapılması alınan ürün miktarını ve kaliteyi olumlu yönde etkileyecektir. Ekim tarihi ve iklim durumuna göre değişiklik gösterse de ekim işleminden 95-120 gün sonrasında hasat işlemi için uygun şartlar sağlanmış olur.

Bitkinin yaprakları kırmızımsı bir kahverengiye döndüğünde hasat işlemleri yapılabilir. Yapılan hasat işlemlerinin arından bitkilerin yığın halinde tarlada kurumaya bırakılması gereklidir.

Hasat yapılan nohutta nem oranı %13,5 değerinin üzerindeyse bu ürün direkt olarak satışa gönderilemez. Uygun depolama alanlarına götürülmesi ve burada bekletilmesi gerekli olacaktır. Nem oranı ne zaman %13,5 seviyesinin altına inerse o dönemde nohutlar satışa hazır bir hale gelir.

Tarih öncesi zamanlardan beri kullanılan, baklagil bitkisi denildiğinde ilk akla gelen ve besleyiciliği ile herkesi kendine hayran bırakan kuru fasulye ülkemizde de yüksek oranda yetiştirilen ürünler arasında yer almaktadır.

Vücuda olan faydaları her zaman bilinen ve hayran kalınan kuru fasulye Türk mutfağının da olmazsa olmazları arasında yer alır. Sulu yemeklerden salatalara ve tatlılara kadar birçok farklı ürünün içerisinde rahatlıkla kullanılabilir.

Kuru fasulye yetiştiriciliği hem profesyonel olarak hem de amatör bir biçimde gerçekleşebilmektedir. Ticari açıdan kazanç elde etmek isteyen kişiler geniş alanlarda kusursuz bir şekilde kuru fasulye yetiştirebilirler. Doğal ürünler tüketmek isteyen kişiler kendi bahçelerinde de kuru fasulye üretebilmektedir.

Kuru Fasulye İklim İsteği

Fasulyenin başarılı bir şekilde gelişebilmesi için sıcaklığın 16-24 °C aralığında olması gerekmektedir. Maksimum verim için bu sıcaklık aralığı tercih edilir. Sıcak iklimi çok seven kuru fasulyenin çimlenmesi için ihtiyaç duyulan en uygun sıcaklık 18-20 °C aralığıdır.

Kuru fasulyenin dona karşı dayanıklı olduğunu söylemek çok mümkün olmaz. Bütün bir yıl boyunca don oluşmadan geçen gün sayısının en az 105 gün olması istenmektedir. Kuru fasulye yetiştiriciliği için 30 °C üst sınır olarak gösterilebilir. Sıcaklıklar 30 °C üzerine çıkmaya başlarsa çiçeklerin dökülmesi hızlanacaktır. 35 °C üzerinde ise alınan dane sayısında çok yüksek miktarda düşüş yaşanır.

Yüksek sıcaklıkta zarar gören kuru fasulyelerin yağışı sevdiği söylenebilir. Yıllık ortalama yağış miktarı 500-1500 mm. aralığında olan bölgelerde rahatlıkla yetiştirilmektedir. Bu bölgelerde fasulyenin sulanmasına ihtiyaç olmaz.

Fasulye yetiştiriciliği sırasında yağışın eşit bir miktarda dağılması önemlidir. Çiçeklenme döneminde nem oranının %50’nin üzerine olması durumunda gelişim hızlı olur.

Kuru Fasulye Toprak İsteği

Tohumların çimlenme aşamasını iyi bir şekilde geçirebilmesi ve sonrasında gelişimini kusursuz bir biçimde tamamlayabilmesi için toprağın iyi drene edilmiş olması gerekmektedir. Toprak türü olarak kumlu-tınlı ve hafif asit toprakları beğenmektedir.

Fasulye yetiştirilmesi düşünülen alanlarda toprakta alkali ve tuz oranı yüksekse kuru fasulye yetiştirilemez. Bu maddelere karşı son derece dayanıksız bir yapıdadır. Toprağın pH seviyesi 5,2’nin altına düşerse bitkide sararma, bodurluk, yapraklarda kıvrılma ve buruşma görülmeye başlanır.

Yağmur zamanı toprak neme ihtiyaç duyar ancak çok yüksek nem oranları oluştuğunda bitki zarar görmeye başlayacaktır. Toprak üzerinde suyun göllenmesi kuru fasulyenin zarar görmesi için yeterlidir. Ayrıca topraktaki bor oranı fazlaysa bu durumda da bitki zarar görmektedir.

Kuru Fasulye İçin Toprak Hazırlığı

Toprağın en iyi şekilde ve doğru zamanda işlenmesi kuru fasulye yetiştiriciliğinde yüksek verimin alınmasında çok önemli bir etmendir. Fasulye yetiştirilmesi düşünülen toprak üzerinde yabancı ot ve tahıl anızı miktarı yüksek ise toprağın pullukla işlenmesi gerekmektedir. Pullukla işleme toprağın 20-25 cm. derinliklerinde gerçekleşmelidir.

Sonbahar aylarında gerçekleştirilen toprak işleme sayesinde kış aylarındaki yağış toprakta depolanabilir. Toprak işleme sırasında toprakta kesekler oluşmaktadır. Kış ayları geldiğinde kesekler donup tekrar çözülürler ve bu sırada patlarlar. Keseklerin patlaması ile birlikte toprak hava almış olacaktır.

İlkbahar aylarında toprakta yabancı ot gelişimi gözlemlenmeye başlar. Bu dönemde toprağın tırmık ve kültivatör ile işlenmesi gerekmektedir. Fasulye tohumu düz ve keseksiz bir toprağa ekilirse yüksek oranda çimlenmektedir. Fasulyeye zarar veren göllenme probleminin olmaması için de arazinin düz olması önem arz eder.

Kuru Fasulye Gübreleme İşlemi

Rhizobium isminde bir bakteri bulunmaktadır ve bu bakteri kuru fasulyenin kökünde fasulye ile ortak yaşam sürer. Havadaki saf azotu tutar ve köklerdeki yumrularda depolanmasını sağlar. Fasulye bu azotu çok rahat bir şekilde kullanacaktır.

Köklerdeki yumrulan gelişimlerini tamamladıklarında yüksek oranda azot depolamaya başlarlar. Bu andan itibaren fasulye azot ihtiyacı yaşamayacaktır. Ancak öncesinde duyulan azot ihtiyacının karşılanması için gübreleme işleminin yapılması gerekir.

Fasulyenin ilk dönemdeki azot ihtiyacının karşılanması ve verimin arttırılması için 3-4 kg. kadar saf azot kullanılmalıdır. Kök gelişiminin kusursuz bir şekilde gerçekleşmesi için de 6-7 kg. kadar P2O5 kullanılmalıdır.

Fasulyenin ihtiyaçlarına bağlı olarak bünyesinde %18 oranında azot, %46 oranında P2O5 içeren gübrenin kullanılması uygundur. Bu gübre Diamonyum Fosfat olarak isimlendirilmektedir. Kısaca D.A.P. gübresi olarak geçer. Fasulye yetiştiriciliği için gerek duyulan maddeleri tek başına karşılayabilen bir gübredir.

Gübreleme işlemleri tohumla birlikte yapılmamaktadır. Gübre tohumla birlikte toprağa verilirse tohumun etrafında yüksek miktarda organik madde birikimi olacaktır. Bu durum tohumların çimlenmesini olumsuz bir şekilde etkiler.

Gübrenin ikinci toprak işleme yapılmadan önce tarla yüzeyine serpilmesi doğru olacaktır. Gübrenin serpilmesinin ardından kültivatör ve tırmık kullanılarak gübre tamamen toprağa karıştırılır.

Kuru Fasulye Ekim Zamanı

Kuru fasulye için uygun ekim zamanları bölgelere göre değişiklik göstermektedir. Çimlenme için en uygun sıcaklığın 18-20 °C aralığında olması ve sıcaklıkların 15 °C altına indiğinde çimlenmenin çok fazla yavaşlaması ekim zamanının değişmesine sebep olmaktadır.

Ekim işlemi doğru zamanda yapılmazsa toprakta mantar hastalıkları ve toprak kurtları oluşmaya başlar. Kuru fasulye için son derece zararlı olmaktadır.

Toprak sıcaklığı dikkate alındığında Akdeniz Bölgesi için en uygun ekim zamanı Şubat ayıdır. Ege Bölgesi’nde ise ekimler Mart ayında gerçekleştirilir. Orta Anadolu bölgemizde ekim dönemi Nisan sonu ve Mayıs başına kadar kaymaktadır. Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerimizde kuru fasulyenin ekimi 10-19 Mayıs tarihleri arasında yapılmaktadır.

Ekim Sıklığı, Derinliği ve Normu

Sıraya ekim, ocak usulü ve serpme ülkemizde kuru fasulye yetiştiriciliği için en çok tercih edilen ekim yöntemleridir. Kuru fasulye yetiştiriciliğinde en fazla tercih edilen ve uzmanlar tarafından önerilen ekim yöntemi sıraya ekimdir.

Sıraya ekim yöntemi, sıra arası, sıra üzeri mesafeleri, toprak derinliğini ve tohum miktarını çok rahat bir şekilde ayarlama imkânı sunmaktadır. Zirai mücadelede, bakım ve sulama işlemlerinde sıraya ekim yöntemi çok sayıda kolaylık sağlar.

Bakım işlemlerinde traktörle çekilen makineler kullanılacaksa sıra arası mesafe fasulyenin özelliğine göre 45 cm. ile 70 cm. arasında olmalıdır. Sarılıcı fasulye çeşitlerinde 15-20 cm sıra üzeri mesafeler bodur tiplerde 8-10 cm. kadar olacaktır.

Kuru fasulye yetiştiriciliği için özel olarak üretilen bir mibzer bulunmamaktadır. Farklı tahıl ürünlerinin yetiştirilmesi için üretilen mibzerlerde bazı değişiklikler yapılarak kuru fasulyeye uygun bir hale getirilmektedir. Ayrıca Pnömatik mibzerler de kuru fasulye yetiştiriciliğinde tercih edilmektedir.

Dekara atılacak olan tohum miktarı farklı etmenlere göre belirlenmektedir. Fasulye çeşidinin sarılıcı ya da bodur olmasına, ekim yöntemine, ekim sıklığına ve tohum iriliğine göre değişmektedir. Bodur veya yarı sarılıcı olan fasulye yetiştirilirken küçük tohumlardan dekara 6-7 kg, orta iri taneli tohumlardan 7-10 kg, büyük taneli tohumlardan ise 10-12 kg. ekilmelidir.

Uygun ekim derinliği killi topraklarda 4-6 cm. arasında olmalıdır. Hafif bünyeli kumlu topraklarda ise bu derinlik 6-8 cm. seviyesine çıkar. Toprakta kimyasal ot öldürücüler kullanılmışsa 7-8 cm. derinliğe ekim işlemi yapılmalıdır.

Tohumluk Kullanımı

Tamamen doğru bir şekilde hazırlanmış tohumluk yüksek verimle kuru fasulye yetiştiriciliğini garanti etmektedir. Tohumun hastalıksız ve temiz bir tarladan alınması gerekmektedir. Tohumların içerisinde cılız ya da kırık tanelerin olmaması ve iyi temizlenmiş olması da çok önemlidir. Çimlenme gücünün her zaman %85-95 arasında olması istenir.

Tohumluklar uzun süre depolandıktan sonra kullanılırsa çeşidine göre değişmekle birlikte çimlenme yeteneklerini hızla yitirmeye başlarlar. Uzun süre depolanmış olan ürünlerin tohumluk üretiminde kullanılmaması gerekmektedir.

Kuru Fasulye Bakım İşlemleri

Fasulye yetiştiriciliğinde kalitenin ve yüksek verimin elde edilebilmesi için sulama, ot kontrolü, boğaz doldurma ve zirai mücadele gibi işlemlerin zamanında, uygun araçlar ve metotlar kullanılarak yapılması gerekmektedir.

Yabancı ot kontrolü kuru fasulye bakımının en önemli aşamalarından bir tanesidir. Fasulyenin erken gelişim dönemlerinde yabancı otların hızla büyümesi fasulyeyi gölgelemektedir. Gölgelenen fasulyelerde boğulmalar gerçekleşir. Buna engel olmak adına ilk çapalama işleminin bitkilerin 10-15 cm. boya ulaşmasının hemen ardından yapılması gerekir.

İlk çapa işlemi yapıldıktan sonra bitkinin çiçeklenme dönemi gelene kadar tekrar çapa yapılmaz. Ekim işlemleri sırasında 45-70 cm. gibi uygun bir sıra aralığı kullanılmışsa ikinci çapa işlemleri traktörle çekilen çapa makinaları kullanılarak yapılabilmektedir.

Çapa işleminin istenen etkiyi yaratması için sulamadan sonra, toprak tava geldiğinde yapılması gerekmektedir. Bu işlem topraktaki kaymak tabakasının kırılmasını sağlamaktadır. Kaymağın kırılması ile su kaybı minimum seviyeye çekilir ve kökler havalandırılmış olur.

Çapa işleminin yapılması ile birlikte kuru fasulye köklerinde fasulye ile birlikte yaşayan Rhizobium bakterisi faaliyetlerini arttırmaktadır. Böylece bitki daha fazla azot elde etmeye ve bunu kullanmaya başlar.

Kuru Fasulye Yetiştiriciliğinde Sulama İşlemleri

Fasulyenin ekim işlemi ile hasat işlemlerinin arası ortalama 100-120 gün arasıdır. Bu süreçte fasulye 300-450 mm. suya ihtiyaç duyar. Ülkemizde yazlık olarak üretildiğinden bu suyu yağmurdan karşılaması çok mümkün olmaz. Düzenli olarak sulamaların yapılması gerekli olacaktır.

Fasulyenin çıkış ile çiçeklenme dönemlerinin arasını kapsayan süre zarfında 1-2 defa sulama yapılması gereklidir. Ancak bu dönemde fazla su verilirse bitkide gövde ve kök çürümesine sebep olan hastalık miktarında artmalara sebep olur. Kök gelişimi ciddi seviyede gerilemektedir.

Çiçeklenme, bakla bağlama ve tane doldurma dönemlerinde yaşanan sulama eksikliği bitkiyi maksimum seviyede etkiler. Bu dönemler sulamaya karşı en hassas olunan dönemlerdir. Çiçeklenme dönemi geldiğinde kök sistemi gelişimini tamamlamış olur. Kökler toprakta 60-90 cm. derinliğe inmiş olurlar. Sulama işlemlerinde suyun bu köklere ulaştığından emin olunması gereklidir.

Kumlu topraklar ve sıcak havalar söz konusu ise 5-10 gün arayla sulama yapılması gerekir. Ağır bünyeli topraklar ve serin havalar varsa sulama işlemleri 10-15 gün arayla gerçekleştirilebilmektedir.

Kuru Fasulye Hasat ve Depolama İşlemleri

Hasat işlemlerinin en doğru zamanda yapılması kalite ve verimi olumlu bir şekilde etkileyen faktörlerden bir tanesidir. Baklaların büyük bir kısmında sararmaların olduğu ancak çok kurumadığı, bakla içinde yer alan tanenin sert, gelişmiş ve bakla kırıldığında kolayca dışarı çıkabilir durumda olduğu dönemler kuru fasulyenin en uygun hasat dönemleridir.

Hasat işleminde bitkiler elle yolunabildiği gibi orakla biçilerek de hasat işlemi gerçekleştirilmektedir. Hasat edilen kuru fasulyeler bir yığın halinde tarlada bırakılarak kurutulmaktadır. 3-5 gün tarlada bırakılması yeterlidir.

Yığınların üzerinden lastik tekerlekli traktörlerle geçilmesi ya da harman işlemi için özel olarak üretilmiş olan makinelerin kullanılması ile harman işlemi gerçekleşmektedir. Kuru fasulyenin depolamaya hazır bir hale gelmesi için nem oranının %14 seviyesine kadar inmesi gerekir.

Selektör kullanılarak kırık ya da bozuk taneleri ayrılan kuru fasulyelerin nemden uzak bir şekilde depolanması gerekmektedir. Kapalı bir alanda tohum böceklerine karşı verilen mücadele kapsamında fumige edilmesi gerekir. Hemen ardından onu neme karşı koruyacak olan sık dokunmuş çuvallara doldurulmaktadır. Sıcaklığın 10 °C üzerine çıkmadığı ambarlarda bu şekilde depo edilmelidir.